Dit voorspellen weermodellen over winter: Snijdende kou en sneeuw

Met het invallen van het koudere seizoen richten meteorologen hun blik op de nieuwste seizoensmodellen, zoals die van het Europese weercentrum ECMWF en het Amerikaanse CFS. De grote vraag die elk jaar terugkeert is of we ons moeten voorbereiden op ijzige vrieskou en sneeuw, dan wel op een voortzetting van het milde, natte weer dat de afgelopen jaren domineerde. De berekeningen laten een dynamisch patroon zien dat sterk afwijkt van een standaard winter: de seizoensindicatoren wijzen op een duidelijke overgangsfase, oftewel een winter met twee gezichten.

De eerste helft van de winter lijkt gedomineerd te worden door een klassieke, krachtige westcirculatie. Dit betekent dat lagedrukgebieden vanaf de Atlantische Oceaan op stormachtige wijze richting West-Europa trekken. Voor België vertaalt zich dit in zacht, wisselvallig en vaak winderig weer met regelmatige neerslagzones. Dagtemperaturen schommelen in deze fase over het algemeen ruim boven het vriespunt, dikwijls tussen de 5 en 10 graden, met af en toe zelfs uitschieters richting de 14 graden. Frost- of sneeuwkansen blijven tijdens deze periode voornamelijk beperkt tot de hogere toppen van de Ardennen.

Het meest interessante signaal in de modellen verschijnt echter richting het tweede deel van het seizoen. Wereldwijde klimaatfactoren, waaronder specifieke temperatuurpatronen op de Stille en Atlantische Oceaan, beïnvloeden de hogere luchtlagen van de atmosfeer. Deze factoren vergroten de kans op een verstoring van de zogenaamde poolwervel — een fenomeen dat ook bekendstaat als een Sudden Stratospheric Warming. Wanneer de wervelstroom op grote hoogte verzwakt of blokkeert, verandert de drukverdeling boven Noord-Europa ingrijpend.

Als gevolg van zo'n blokkade op hoge breedtegraden kan de straalstroom gaan meanderen en zwakt de strakke aanvoer van milde zeelucht af. Hierdoor ontstaat er ruimte voor opbouw van hogedrukgebieden nabij Groenland of Scandinavië. De weermodellen berekenen dat vanaf de tweede helft van januari en gedurende de maand februari de kansen op een oostelijke tot noordoostelijke stroming aanzienlijk toenemen. Een dergelijke draaiing van de wind is de sleutel tot het transporteren van droge, snijdende koudelucht rechtstreeks vanaf het Europese continent.

Wat betekent dit alles concreet voor ons land? Een maagdelijk witte winter met wekenlange aaneengesloten vrieskou blijft statistisch gezien zeldzaam in ons opwarmende klimaat. Toch laten de kaarten zien dat het potentieel voor een markante winterprik aanzienlijk groter is dan de voorgaande seizoenen. Terwijl de start van het seizoen grotendeels gekenmerkt zal worden door grijs, nat en winderig herfstachtig weer, ligt de échte verrassing in het staartje. Zodra de atmosferische blokkades op hun plek vallen, stijgt de kans op tijdelijke sneeuwval en natuurijs in het binnenland drastisch.