Waarom Europa deze winter plotseling bevroor (en waarom dit vaker kan gebeuren)

Vergat u de afgelopen jaren de ruitenkrabber uit de kast te halen? Deze winter was dat wel anders. Na een reeks recordwarme jaren beleefde Europa de koudste winter in ruim een decennium. Meteorologen wijzen nu naar een spectaculair fenomeen hoog boven de Noordpool als de grote boosdoener.

Terwijl de klimaatverandering de algemene trend naar boven stuwt, kregen we deze winter een herinnering aan wat een 'echte' winter is. De oorzaak ligt niet op de grond, maar op dertig kilometer hoogte: een zogenaamde Sudden Stratospheric Warming. Dit fenomeen sloeg de 'deur van de diepvries' op de Noordpool wagenwijd open.

Normaal gesproken wordt de extreem koude lucht op de Noordpool gegijzeld door de polaire vortex, een soort atmosferische muur. Door een plotselinge opwarming in de stratosfeer stortte deze muur dit jaar in. De ijskoude lucht die normaal boven de Noordpool blijft cirkelen, stroomde als een koude douche over Europa uit. In combinatie met een krachtig hogedrukgebied boven Scandinavië — door meteorologen de 'Russische Beer' genoemd — werd de vrieskou rechtstreeks onze kant op gestuurd.

Hoewel sommigen de koude winter aangrijpen om de opwarming van de aarde in twijfel te trekken, leggen wetenschappers uit dat het tegendeel waar kan zijn. Een minder stabiele polaire vortex kan juist vaker voorkomen door het snelle smelten van het poolijs. "We zien dat de extremen groter worden," aldus weerexperts. "De jetstream wordt 'wiebeliger', waardoor we vaker te maken krijgen met ofwel extreme hittegolven, ofwel onverwachte koude-invallen."

De koude winter van 2026 heeft ook gevolgen voor de natuur. De diepe vorst heeft geholpen om bepaalde insectenplagen in te dammen, maar zorgde ook voor een later voorjaar. Met de veranderende patronen in de atmosfeer is de grote vraag: was dit een eenmalig incident, of moeten we ons voorbereiden op een nieuwe reeks strengere winters?