Zo slecht is een hittegolf voor je gezondheid

20 jun , 20:00 • Weer

Zodra de thermometer in ons land dagenlang de dertig graden passeert, sprinten we massaal naar het terras of de kust. Maar achter die zonovergoten gezelligheid schuilt een serieus medisch risico. Volgens de FOD Volksgezondheid en het Sciensano is aanhoudende extreme hitte geen vakantie voor het menselijk lichaam; het is topsport. Wanneer de buitentemperatuur stijgt, moet ons interne koelsysteem op volle toeren draaien om onze kerntemperatuur rond de $37^\circ\text{C}$ te houden. Slaagt het lichaam hier niet in, dan dreigen er gevaarlijke hitteziekten die in het ergste geval fataal kunnen zijn.

Medisch gezien verloopt de impact van een hittegolf op je gezondheid in drie opeenvolgende, steeds gevaarlijkere gradaties.

Fase 1: Lichte oververhitting en hittestress

De eerste signalen dat je lichaam worstelt met de hitte zijn vaak subtiel, maar pijnlijk herkenbaar. Omdat je bloedvaten zich verwijden om warmte via de huid af te voeren, daalt je bloeddruk. Dit kan leiden tot duizeligheid, vermoeidheid, flauwte en acute concentratieproblemen.

Tegelijkertijd begint het lichaam hevig te zweten om door verdamping af te koelen. Als je dit vochtverlies niet direct compenseert door water te drinken, treedt milde uitdroging op. Dit herken je aan een droge mond, bonkende hoofdpijn en donkergele urine. Door de verwijde bloedvaten kan er bovendien vocht ophopen in de onderste ledematen, met pijnlijke, opgezette enkels (warmte-oedeem) tot gevolg.

Fase 2: Hitte-uitputting

Wanneer de hitte aanhoudt en het tekort aan vocht en essentiële zouten oploopt, slaat milde oververhitting om in hitte-uitputting. Dit is een serieuze medische toestand.

Bij hitte-uitputting reageert het cardiovasculaire systeem heftig: de hartslag schiet omhoog om het bloed rond te pompen, en je kunt last krijgen van hartkloppingen, hevige spierkrampen (hittekrampen) en acute misselijkheid. De huid ziet er op dit punt vaak lijkbleek uit en voelt klam en koud aan door het overmatige zweten. Mensen die deze fase bereiken, voelen zich doodziek en kunnen plotseling flauwvallen. Dit is het absolute laatste waarschuwingssignaal van het lichaam: wie nu niet direct de schaduw opzoekt, afkoelt met natte doeken en water drinkt, stevent af op een medische noodsituatie.

Fase 3: De levensbedreigende hitteberoerte

Als de thermostaat van het lichaam écht defect raakt, ontstaat er een hitteberoerte (heat stroke). Dit is een acute, levensbedreigende situatie waarbij de interne lichaamstemperatuur binnen korte tijd stijgt tot boven de $39^\circ\text{C}$ à $40^\circ\text{C}$.

Cruciaal alarmsignaal: Het meest verraderlijke symptoom van een hitteberoerte is dat de patiënt vaak stopt met zweten. De huid is niet langer klam, maar juist kurkdroog, vuurrood en gloeiend heet.

Omdat de vitale organen letterlijk beginnen te koken, treden er neurologische uitvallen op. Dit uit zich in verwardheid, stuiptrekkingen, agressie en uiteindelijk permanent bewustzijnsverlies of coma. Zonder direct medisch ingrijpen (hulpdiensten bellen via 112 en agressief koelen) leidt een hitteberoerte tot onherstelbare schade aan de hersenen, nieren en het hart, met de dood tot gevolg.

Wie loopt het meeste risico?

Hoewel een gezonde volwassene bij zware fysieke inspanning in de brandende zon ook oververhit kan raken, zijn er specifieke kwetsbare groepen waarvoor de overheid via het nationale Hitte- en Ozonsmebeplan extra waarschuwt:

Ouderen: Naarmate we ouder worden, neemt ons dorstgevoel af, waardoor senioren ongemerkt veel te weinig drinken. Daarnaast werkt hun bloedsomloop en zweetproductie minder efficiënt, waardoor ze warmte moeilijker kwijtraken.
Chronisch zieken: Mensen met hart- en vaatziekten of longaandoeningen hebben al een verzwakt systeem. De extra belasting die het koelen van het lichaam met zich meebrengt, verhoogt de kans op een acute beroerte of hartaanval aanzienlijk.
Baby's en jonge kinderen: Hun lichaamstemperatuur stijgt tot wel vijf keer sneller dan die van een volwassene, en ze zijn volledig afhankelijk van anderen voor hun vochtinname.
Mensen die specifieke medicijnen gebruiken: Bepaalde medicatie, zoals plaspillen (diuretica) of bloeddrukverlagers, verstoren de vochthuishouding of het natuurlijke vermogen om te zweten.

Wat kun je doen?

Een hittegolf overleef je door preventie. Het officiële advies luidt om tijdens de heetste uren van de dag (tussen 11:00 en 18:00 uur) zware fysieke inspanning en directe zon te vermijden. Drink de hele dag door water (minstens 2 liter), ook als je geen actieve dorst hebt, en houd je woning koel door overdag rolluiken en ramen te sluiten en pas 's nachts te verluchten. Een hittegolf is prachtig voor de barbecue, maar voor je lichaam is het pure noodzaak om tijdig de koelte op te zoeken.