Aardgas verdwijnt, maar deze gezinnen riskeren een hogere factuur

De Vlaamse plannen om aardgas tegen 2050 uit te faseren zijn al langer bekend. Toch schuilt er een minder besproken gevolg achter die energietransitie: wat gebeurt er met de gezinnen die als een van de laatsten op het gasnet aangesloten blijven? Naarmate steeds meer huishoudens overschakelen op een warmtepomp of een warmtenet, moeten de kosten van het resterende gasnet mogelijk door een kleinere groep gebruikers worden gedragen.

Het aardgasnet verdwijnt niet overal op hetzelfde moment. Fluvius onderzoekt hoe het distributienet op langere termijn kan worden afgebouwd, terwijl gemeenten en andere betrokken partijen moeten bekijken welke alternatieven beschikbaar zijn. Het gaat onder meer om warmtepompen, warmtenetten en andere vormen van elektrische verwarming.

Dat roept een belangrijke financiële vraag op. Een gasnet onderhouden, beheren en uiteindelijk gedeeltelijk ontmantelen kost geld. Als steeds minder gezinnen aardgas gebruiken, worden de vaste kosten mogelijk over een kleinere groep klanten verdeeld.

Tijdens een bespreking in het Vlaams Parlement werd daarom verwezen naar een studie die waarschuwt dat de nettarieven voor de resterende aardgasgebruikers tegen 2050 tot 80 procent zouden kunnen stijgen. Dat cijfer is geen vastgelegde toekomstige prijsverhoging, maar een scenario uit een studie waarover in het parlement vragen werden gesteld. Het is dus niet zeker dat elk gezin dat bedrag effectief zal betalen. Wel toont het aan voor welk financieel probleem beleidsmakers en regulatoren staan.

De mogelijke stijging heeft te maken met het principe van de kostenverdeling. Vandaag wordt de infrastructuur voor aardgas gebruikt door een grote groep gezinnen en bedrijven. Wanneer een deel van die gebruikers overstapt op een andere verwarmingsmethode, blijven er kosten bestaan voor het gasnet.

Denk bijvoorbeeld aan leidingen, onderhoud, beheer, administratie en de afbouw van installaties. Wanneer het aantal gebruikers afneemt, moeten de tarieven en de financiering opnieuw worden bekeken. Zonder aangepast beleid bestaat het risico dat de overblijvende klanten een groter deel van de kosten dragen.

Dat kan vooral relevant worden voor gezinnen die niet zomaar kunnen overschakelen. Niet elke woning is geschikt voor een volledig elektrische warmtepomp. De isolatiegraad, de beschikbare ruimte, het type verwarmingssysteem en de kostprijs van renovatiewerken spelen allemaal een rol.

Een eigenaar van een goed geïsoleerde nieuwbouwwoning kan gemakkelijker voor een warmtepomp kiezen dan iemand die in een oudere woning woont en eerst ingrijpende renovaties moet uitvoeren.

De overgang zal bovendien niet overal op dezelfde manier verlopen. Fluvius bekijkt in zijn investeringsplannen verschillende scenario’s voor de toekomst van het gasnet. Daarbij wordt rekening gehouden met de dalende vraag naar aardgas en de toenemende rol van elektriciteit en warmtenetten.

In sommige wijken kan een warmtenet een alternatief vormen. Elders zal elektrificatie, bijvoorbeeld via een warmtepomp, meer voor de hand liggen. De lokale situatie bepaalt mee welke oplossing technisch en financieel haalbaar is.

Dat betekent ook dat de impact voor bewoners kan verschillen van gemeente tot gemeente en zelfs van wijk tot wijk. De precieze timing van een eventuele afbouw, de beschikbare alternatieven en de kosten zullen niet noodzakelijk overal gelijk zijn.

Voor wie vandaag een nieuwe verwarmingsketel moet kopen, is de evolutie een belangrijk aandachtspunt. Een gasketel kan op korte termijn nog een praktische oplossing lijken, maar de levensduur van een installatie bedraagt vaak vijftien jaar of langer. Wie nu investeert, moet dus ook rekening houden met de richting waarin het Vlaamse energiebeleid evolueert.

Sinds 2025 zijn nieuwe aardgasaansluitingen bij nieuwbouw in Vlaanderen algemeen verboden. Voor bestaande woningen blijft aardgas voorlopig wel beschikbaar, maar de overheid en Fluvius bereiden een geleidelijke omschakeling voor.

De grote vraag is daarom niet langer alleen wanneer aardgas verdwijnt. Ook de betaalbaarheid van aardgas tijdens de overgang verdient aandacht. Gezinnen die nog jaren afhankelijk blijven van het gasnet, willen vooral weten hoeveel ze zullen betalen, wanneer hun wijk aan de beurt is en welke alternatieven financieel haalbaar zijn.

Daarover zijn nog niet alle beslissingen genomen. De komende jaren zullen de Vlaamse overheid, Fluvius, de Vlaamse Nutsregulator en de lokale besturen moeten bepalen hoe de kosten worden verdeeld en hoe kwetsbare gezinnen worden beschermd.