Waarom sommige Belgen plots een belastingcontrole krijgen

14 jun , 13:00 • Binnenland

Wie denkt dat de fiscus lukraak aangiftes kiest voor controle, heeft het mis. De Belgische FOD Financiën is een Europese pionier op het gebied van artificiële intelligentie (AI). Inmiddels wordt meer dan 90 procent van de gecontroleerde belastingplichtigen geselecteerd via statistische leermodellen en algoritmen, zo meldt Het Nieuwsblad.

Omdat de fiscus onmogelijk miljarden datapunten handmatig kan controleren, is dit proces grotendeels geautomatiseerd. Dat gebeurt in drie stappen:

Data verrijken en matchen: De fiscus koppelt databases aan elkaar (bankgegevens via het CAP-register, loongegevens, autokanalen) én gebruikt webscraping. Hierbij scant AI sociale media en websites (zoals Facebook, Vinted of Airbnb) op zoek naar onverklaarbare luxe of niet-aangegeven bijverdiensten.
Netwerkanalyse: Via Social Network Analysis brengt AI jouw vrienden- en zakelijke netwerk in kaart. Als een zakelijk contact gefraudeerd heeft, licht jouw profiel ook op. Daarnaast spoort de computer 'buitenbeentjes' (outliers) op, zoals bedrijven met een veel lagere winstmarge dan de rest van de sector.
De Risicoscore: Op basis van deze analyses krijgt iedereen automatisch een risicoscore van 1 tot 10. Hoe hoger je score, hoe groter de kans dat een belastingcontroleur jouw dossier op zijn bureau krijgt.

De gevolgen voor de burger

Sneller door de mand vallen: Vroeger kon je hopen dat een foutje of verzwegen inkomen onopgemerkt bleef in de grote massa. Vandaag de dag vindt AI de speld in de hooiberg moeiteloos.
Schuld door associatie: Je kunt sneller in het vizier van de fiscus komen, puur omdat iemand in jouw netwerk (of een bedrijf waar je zaken mee doet) de regels overtreedt.
Risico op systeemfouten: Hoewel een menselijke controleur altijd de uiteindelijke beslissing moet nemen, waarschuwen experts voor 'toeslagenaffaire-achtige' scenario's als de computer te veel blindelings wordt vertrouwd.

Tips: Hoe bescherm je jezelf?

Je kunt de algoritmen van de fiscus niet hacken of omzeilen, maar je kunt wel voorkomen dat je onnodig een hoge risicoscore krijgt.

Wees consistent op sociale media: Voorkom dat je online pronkt met zaken die niet stroken met je officiële inkomen. Post ook geen foto's van privéfeestjes (zoals een huwelijk) als je die ergens als zakelijke kost hebt ingebracht.
Controleer de vooraf ingevulde aangifte grondig: De fiscus vult jaarlijks miljoenen aangiftes vooraf in op basis van data-koppelingen, maar die zijn niet foutloos. Een fout laten staan blijft jóúw verantwoordelijkheid.
Geef bijverdiensten correct op: Platformen zoals Vinted en Airbnb spelen transactiegegevens automatisch door aan de fiscus. Zorg dat je weet wanneer een bijverdienste overgaat van 'hobby' naar 'belastbaar inkomen' en geef dit correct aan.
Bouw een transparant dossier op: Als je een legitieme financiële meevaller hebt gehad (zoals een schenking of erfenis) waarmee je bijvoorbeeld een auto koopt, zorg dan dat de documenten hiervan direct klaarliggen. Mocht het algoritme je eruit pikken, dan kun je de scheve verhouding tussen je loon en je uitgaven meteen verklaren.