De 'Pay Yourself First’-methode: zo bouw je een mooie spaarbuffer op

Veel mensen nemen zich voor om elke maand wat geld opzij te zetten. Eerst worden de vaste rekeningen betaald, daarna volgen de boodschappen, abonnementen, uitstapjes en andere uitgaven. Wat er aan het einde van de maand nog op de rekening staat, zou naar de spaarrekening moeten gaan. Alleen blijft er in de praktijk vaak minder over dan gehoopt.

De ‘Pay Yourself First’-methode draait dat principe om. In plaats van te sparen met het geld dat overblijft, zet je meteen bij het ontvangen van je inkomen een vooraf bepaald bedrag opzij. Je betaalt als het ware eerst jezelf, vóór je de rest van je budget verdeelt. Dat betekent niet dat je je rekeningen moet negeren, maar dat sparen een vaste plaats krijgt in je financiële planning.

Wie pas op het einde van de maand beslist hoeveel er gespaard wordt, laat het bedrag afhangen van toevallige uitgaven. Er kan een onverwachte factuur binnenkomen, een gezinsuitstap gepland worden of een aankoop zijn die oorspronkelijk niet op de planning stond. Zonder vooraf vastgelegd spaarbedrag krijgt sparen daardoor vaak de laagste prioriteit.

Dat betekent niet dat iedereen op dezelfde manier met geld omgaat. Sommige mensen sparen wel consequent nadat alle kosten betaald zijn. Voor anderen werkt die aanpak minder goed, omdat het beschikbare saldo uitnodigt om meer uit te geven.

Het Belgische expertisecentrum CEBUD van Thomas More raadt aan om aan het begin van de maand te sparen, bij voorkeur met een doorlopende opdracht. Volgens Budgetwijzer helpt dat om te vermijden dat het geld al wordt uitgegeven voordat het opzijgezet is. Tegelijk waarschuwt de organisatie dat het spaarbedrag realistisch moet blijven.

De methode is eenvoudig. Zodra je loon of een ander inkomen binnenkomt, wordt een vast bedrag automatisch naar een afzonderlijke spaarrekening overgeschreven. Daarna gebruik je het resterende bedrag voor je vaste kosten, dagelijkse uitgaven en andere financiële verplichtingen.

Stel dat je maandelijks 3.000 euro netto ontvangt. Je beslist om 250 euro automatisch te sparen. Dan blijft er 2.750 euro over voor je budget. Na twaalf maanden heb je, als je geen geld terugneemt en de rekening niet meetelt, 3.000 euro gespaard.

Het voordeel zit niet alleen in het bedrag, maar vooral in de automatisering. Je hoeft niet elke maand opnieuw de beslissing te nemen om te sparen. De overschrijving gebeurt op een vooraf gekozen moment. De Belgische bank KBC beschrijft automatisch sparen eveneens als een systeem waarbij je zelf de regelmaat en het bedrag bepaalt.

De methode is geen oplossing wanneer iemand structureel meer uitgeeft dan er binnenkomt. Voor je een automatische overschrijving instelt, moet je eerst nagaan hoeveel ruimte er werkelijk is.

Wikifin, het financiële informatieplatform van de FSMA, raadt aan om een overzicht te maken van je inkomsten, maandelijkse uitgaven, jaarlijkse kosten en geplande grote aankopen. Ook verzekeringen, belastingen, onderhoudskosten en vakanties moeten in die berekening worden opgenomen. Pas daarna krijg je een betrouwbaar beeld van het bedrag dat je kunt sparen.

Wikifin

Wie bijvoorbeeld 500 euro per maand probeert te sparen, maar daardoor telkens geld moet terugboeken om de energiefactuur of boodschappen te betalen, heeft zijn spaarbedrag waarschijnlijk te hoog ingesteld. Een kleinere, vol te houden overschrijving is dan verstandiger.

Het idee achter ‘Pay Yourself First’ sluit aan bij onderzoek naar automatisch sparen. De Amerikaanse Consumer Financial Protection Bureau (CFPB) onderzocht verschillende spaarstrategieën, waaronder vaste overschrijvingen op betaaldagen en sparen op basis van aankopen.

In een onderzoek uit 2022 waren vaste spaarregels, zoals automatisch sparen bij elke betaaldag, verbonden aan grotere spaaropbouw dan regels die afhankelijk waren van een aankoop, zoals bedragen afronden naar de volgende euro. De onderzoekers benadrukken wel dat het om verbanden in gegevens van een specifieke spaarapp ging en dat de resultaten niet automatisch voor iedereen gelden.

De bevinding ondersteunt wel een belangrijk principe: een vast spaarmoment kan meer structuur bieden dan hopen dat er toevallig geld overblijft.

Er bestaat geen universeel bedrag dat voor elk gezin geschikt is. Wie een beperkt inkomen heeft of hoge vaste kosten betaalt, zal mogelijk met een kleiner bedrag moeten beginnen. Ook zelfstandigen met wisselende inkomsten moeten voorzichtig zijn met automatische overschrijvingen.

Een praktische aanpak is om te starten met een bedrag dat je gedurende enkele maanden kunt volhouden. Dat kan 25, 50, 100 of 250 euro zijn, afhankelijk van je situatie. Zodra je budget verandert, kun je het bedrag aanpassen.

Wikifin vermeldt dat vaak een spaarbuffer van drie tot zes netto-maandinkomens wordt aanbevolen, maar benadrukt dat de ideale reserve afhangt van je inkomsten, uitgaven en persoonlijke omstandigheden.

Het eerste doel hoeft niet meteen een grote aankoop of belegging te zijn. Een afzonderlijke noodbuffer kan helpen om onverwachte kosten op te vangen, zoals een defecte wasmachine, autoherstelling of tijdelijk inkomensverlies.

Houd die reserve bij voorkeur voldoende toegankelijk en maak duidelijk onderscheid tussen geld voor noodgevallen en spaargeld voor geplande uitgaven. Een vakantie, nieuwe auto of renovatie hoort niet noodzakelijk in dezelfde pot als geld dat je alleen gebruikt bij financiële problemen.

De kern van ‘Pay Yourself First’ is dus niet dat je onbeperkt geld opzijzet. Het gaat erom dat sparen een geplande en automatische uitgave wordt. Door eerst je budget te berekenen, vervolgens een haalbaar bedrag vast te leggen en dat automatisch over te schrijven, vergroot je de kans dat sparen ook op lange termijn een gewoonte wordt.