Waarom de prijzen volgens experts aan de pomp beter niet laag worden gehouden

Terwijl de politieke discussie over nieuwe energiecheques en lagere accijnzen volop woedt, waarschuwen vooraanstaande economen voor een herhaling van oude fouten. Het kunstmatig laag houden van de prijzen zou de inflatie juist aanwakkeren en de al wankele staatskas de genadeslag kunnen geven. "De burger is via de index al beschermd", klinkt het resoluut in De Tijd.

De herinnering aan de energiecrisis van 2022-2023 ligt nog vers in het geheugen. Destijds trok de overheid miljarden uit voor btw-verlagingen en directe premies. Volgens experts was dat achteraf gezien een dure misslag. Door de prijzen aan de pomp en op de factuur kunstmatig te drukken, bleef de vraag naar energie hoog, wat de inflatie alleen maar hardnekkiger maakte. De Europese Centrale Bank moest hierdoor de rente forser verhogen, wat de economische groei verder afremde.

Nu de spanningen in het Midden-Oosten de olie- en gasprijzen opnieuw de hoogte in jagen, waarschuwen economen dat we niet opnieuw in die valstrik mogen trappen. Een tekort aan aanbod los je niet op door de consumptie te subsidiëren; dat drijft de prijzen op de wereldmarkt alleen maar verder op.

In tegenstelling tot veel andere landen beschikt België over de automatische loonindexering. Dit systeem zorgt ervoor dat lonen en uitkeringen stijgen wanneer het leven duurder wordt. Voor de meeste burgers is de koopkracht dus structureel beschermd, waardoor extra steunmaatregelen van de overheid dubbelop zouden zijn.

De echte rekening van de huidige prijsstijgingen belandt daardoor niet bij de gezinnen, maar bij de bedrijven. Zij worden geconfronteerd met zowel hogere energiekosten als stijgende loonlasten. Werkgeversorganisaties pleiten daarom voor een indexsprong om de concurrentiepositie van de Belgische industrie te redden, al blijft dat politiek een uiterst gevoelig punt.

Een ander argument tegen algemene energiesteun is het psychologische effect. Als de overheid de pijn aan de kassa verzacht, verdwijnt de prikkel voor burgers en bedrijven om hun gedrag aan te passen. Juist in tijden van schaarste is het cruciaal dat we minder gaan verbruiken, vaker de auto laten staan of sneller investeren in isolatie en zonnepanelen.

Sommige experts gaan zelfs een stap verder en stellen voor dat de overheid die gedragswijziging moet afdwingen, bijvoorbeeld door de maximumsnelheid op snelwegen te verlagen. Alleen door de afhankelijkheid van fossiele brandstoffen versneld af te bouwen, kunnen we ons fundamenteel wapenen tegen toekomstige schokken op de energiemarkt.