Hoelang kan de droogte nog aanhouden? Experts zien meerdere alarmsignalen opduiken

Na een reeks warme en droge weken vragen veel Belgen zich af wanneer de droogte eindelijk zal verdwijnen. Het korte antwoord van klimaatexperts en meteorologen: dat is onmogelijk exact te voorspellen. Wat wel duidelijk is, is dat enkele lokale onweersbuien of een dag regen onvoldoende zijn om de opgebouwde droogte weg te werken.

De bodem is op veel plaatsen sterk uitgedroogd. Bovendien verdampt door de hoge temperaturen veel neerslag opnieuw voordat die diep genoeg in de grond kan doordringen. Pas een langere periode met regelmatige regen kan de grondwaterstanden en waterreserves echt herstellen.

België staat niet alleen. Grote delen van West- en Centraal-Europa hebben deze zomer te maken met uitzonderlijk droge omstandigheden. In onder meer Engeland en Wales is de situatie zelfs zo ernstig geworden dat officiële droogte werd afgekondigd en op sommige plaatsen waterbeperkingen gelden.

Wetenschappers wijzen erop dat de combinatie van weinig neerslag én herhaalde hittegolven de droogte versterkt. De bodem droogt sneller uit en planten verliezen meer vocht, waardoor de natuur steeds moeilijker kan herstellen.

Voor landbouwers wordt de situatie steeds uitdagender. Vooral gewassen die volop groeien, zoals aardappelen, maïs, suikerbieten en verschillende groenten, hebben voldoende bodemvocht nodig.

Waar irrigatie mogelijk is, kunnen de ergste gevolgen nog beperkt blijven. Op veel andere plaatsen dreigen echter lagere opbrengsten of kleinere vruchten. Ook graslanden groeien trager, waardoor veehouders minder voeder kunnen oogsten. De Europese Commissie waarschuwde deze week dat herhaalde hittegolven en droogte steeds meer druk zetten op zomergewassen in grote delen van Europa.

Niet alleen landbouw ondervindt hinder. Door de lage waterstanden warmen beken en rivieren sneller op, waardoor vissen en andere waterdieren minder zuurstof beschikbaar hebben. Ook moerasgebieden en natte natuur verliezen steeds meer water.

Daarnaast neemt het risico op natuur- en bosbranden toe. Uitgedroogde vegetatie vat veel sneller vuur, zeker wanneer er ook wind staat. Verschillende Europese landen kampen deze zomer al met grote natuurbranden, een evolutie die nauw samenhangt met de aanhoudende droogte.

Voorlopig zijn er in België geen algemene waterbeperkingen zoals in delen van het Verenigd Koninkrijk, maar watermaatschappijen en overheden blijven de situatie nauwlettend opvolgen. Wanneer de droogte nog weken aanhoudt, kan ook hier de druk op waterreserves toenemen.

Experts adviseren daarom om verstandig met water om te springen. Regenwater gebruiken voor de tuin, de auto niet onnodig wassen en grote waterverbruikers vermijden tijdens langdurige droge periodes kunnen een verschil maken.

Volgens klimaatonderzoekers worden langdurige droge periodes waarschijnlijk frequenter. Niet alleen omdat er soms minder regen valt, maar ook omdat warmere lucht meer vocht aan de bodem onttrekt. Zelfs wanneer de totale jaarlijkse neerslag weinig verandert, kunnen langere droge periodes tussen regenbuien voor grotere problemen zorgen.

Dat betekent niet dat België evolueert naar een permanent droog klimaat. Integendeel: hevige regenbuien en wateroverlast kunnen nog altijd voorkomen. Alleen wisselen extreem natte en extreem droge periodes elkaar steeds vaker af.

Meteorologen benadrukken dat de droogte pas echt verdwijnt wanneer meerdere regenzones gedurende langere tijd over ons land trekken. Een enkele onweersbui kan lokaal veel regen brengen, maar vult de grondwaterreserves nauwelijks aan.

Hoe lang de huidige droge periode nog duurt, hangt volledig af van veranderingen in de weerpatronen boven West-Europa. Zolang hogedrukgebieden de bovenhand houden, blijft de kans groot dat de bodem verder uitdroogt. Zelfs wanneer de temperaturen tijdelijk wat lager uitvallen, kan de droogte dus nog geruime tijd aanhouden als de neerslag uitblijft.

Voorlopig lijkt de boodschap van experts dan ook duidelijk: de droogte is meer dan een tijdelijk zomerfenomeen. Ze past in een bredere evolutie waarbij hittegolven, langere droge periodes en grotere druk op onze watervoorraden steeds vaker samen voorkomen.