Europees Migratiepact vanaf vandaag van start: dit zijn de gevolgen voor België

Na meer dan tien jaar politiek getouwtrek en bittere discussies treedt vandaag — op 12 juni 2026 — het Europees Migratiepact officieel in werking. Met dit pakket van tien bindende wetten proberen de lidstaten de asielcrisis die Europa sinds 2015 verdeelt, eindelijk te bezweren. Toch kampt de start meteen met een flinke stresstest: geen enkel land is administratief of IT-technisch volledig klaar. "Dit is een startpunt, geen eindpunt", klinkt het bij de Europese Commissie.

De essentie van het pact draait om kortere termijnen en strikte registratie. Elke asielzoeker die Europa binnenkomt, krijgt direct een snelle screening. Wie afkomstig is uit een land met minder dan 20 procent kans op bescherming, stroomt door naar een versnelde procedure. Binnen de 12 weken moet er een bindende beslissing liggen: bescherming of terugkeer. Voor België betekent dit een enorme operatie. Naar schatting 40 procent van de Belgische asielaanvragen zal in dit versnelde traject terechtkomen. Daarnaast worden alle profielen uitgebreid geregistreerd in de centrale Europese databank Eurodac.

De vier landen aan de Europese buitengrenzen — Italië, Griekenland, Spanje en Cyprus — blijven verantwoordelijk voor de eerste opvang en screening. Asielzoekers mogen niet meer op eigen houtje doorreizen naar andere lidstaten. In ruil hiervoor treedt een solidariteitsmechanisme in werking: andere landen moeten asielzoekers overnemen óf financieel bijdragen. België koos er eerder al voor om jaarlijks 13 miljoen euro te betalen in plaats van extra migranten op te vangen.

Hoewel het pact de asielinstroom moet stroomlijnen, lost het een fundamenteel probleem niet op: wat gebeurt er met geweigerde asielzoekers? Landen van herkomst weigeren vaak mee te werken aan repatriëring. Om dit op te lossen, sloten de lidstaten recent een aanvullend akkoord over een terugkeerverordening. Landen zoals Griekenland onderzoeken nu al de piste om geweigerde migranten over te brengen naar zogeheten 'terugkeerhubs' in derde landen.

Of het pact een succes wordt, zal de komende maanden moeten blijken. Het politieke compromis krijgt immers lof noch prijs: radicaal-rechts spreekt van een historische vergissing omdat de grenzen niet volledig sluiten, terwijl radicaal-links de menselijke kostprijs en het gebrek aan legale migratieroutes hekelt.