Tips vanuit het zuiden: "Doe dit vooral niet op warme dagen"

Wanneer de thermometer in ons land vlot de kaap van 30 graden rondt, kijken we voor overlevingstactieken het best naar het diepe zuiden. In het Spaanse Andalusië is extreme tropische hitte immers dagelijkse kost. Erik Demaerschalk en Ad van Gurp wonen er al meer dan tien jaar en runden er jarenlang een B&B. Samen met weerman Frank Deboosere en voedingsexpert Christophe Matthys (KU Leuven) schetsen zij in een reportage van Het Nieuwsblad de krijtlijnen van een hittebestendig ritme. Hoe wapen je je tegen de loden zon?

In West-Europa hebben we de neiging om tijdens hete dagen in hetzelfde tempo door te buffelen, maar in het zuiden is de siësta heilig. Volgens de ervaringsdeskundigen is een lange namiddagpauze de allerbelangrijkste pijler onder een hittebestendig leven. Wanneer de zon tussen de middag en de vroege avond op haar krachtigst is, vraagt elke fysieke of mentale inspanning simpelweg te veel energie van het menselijk lichaam. In Andalusië legt iedereen zich na de middag neer en worden de activiteiten pas na 17:00 uur weer opgestart.

Weerman Frank Deboosere sluit zich daar volledig bij aan. Het is volgens hem essentieel om geen kostbare energie te verspillen in de felle, vlakke zon. Tropische hittedagen zijn absoluut niet de momenten om grote inspanningen te leveren of een halve marathon te gaan lopen. Rust zoeken is de boodschap.

Hoewel de verleiding groot is om de binnentemperatuur via airconditioning kunstmatig te laten kelderen, schuilen er flink wat nadelen achter die knop. Te zwaar gekoelde ruimtes zorgen niet alleen snel voor een zomerse verkoudheid, maar veroorzaken ook een enorme fysieke schok zodra u weer in de buitenlucht stapt. Bovendien verslindt een airco hopen energie, wat zich direct vertaalt in een gepeperde stroomrekening.

Het is effectiever om de zon proactief buiten te sluiten door ramen, rolluiken en luiken overdag hermetisch gesloten te houden. In plaats van actieve koeling raden de experts aan te vertrouwen op schaduw en de 'airconditioning van de arme man': de ventilator. Een ventilator brengt de temperatuur weliswaar niet omlaag, maar de luchtstroom helpt het lichaam wel om zweet sneller te verdampen, wat een verkoelend effect heeft.

De Spaanse eitraditie is volledig afgestemd op de zon. De warme hoofdmaaltijd wordt in Andalusië pas na 21:00 uur opgediend, wanneer de zon achter de horizon is verdwenen en de omgeving merkbaar afkoelt. Overdag kiest men resoluut voor lichte kost, zoals een salade of een broodje. Zware maaltijden, met als klassiek voorbeeld gekookte aardappelen met worst en warme sauzen, zijn funest voor uw interne thermostaat.

Voedingsexpert Christophe Matthys (KU Leuven) verklaart dat fenomeen via de wetenschappelijke term diet-induced thermogenesis. Het verteren van voedsel – of dat nu warm of koud is – genereert interne lichaamswarmte. Hoe copieurder en zwaarder de maaltijd, hoe harder het lichaam moet werken om het te verwerken, en hoe warmer u het dus krijgt. Waterrijke, lichte producten zoals komkommers en tomaten vragen nauwelijks verteringsenergie en zijn daarom de ideale brandstof op hete zomerdagen.

Voldoende hydratatie is prioriteit nummer één. In het zuiden drinkt men de hele dag door liters water, maar zodra de avond valt, stapt men over op een lokaal fenomeen: Tinto de Verano (zomerwijn). Dit is rode wijn die stevig wordt aangelengd met limonade. Het achterliggende idee is puur biologisch: pure alcohol drinken bij extreme hitte is om problemen vragen.

Alcohol droogt het lichaam namelijk uit. Omdat we op warme dagen voortdurend transpireren om warmte af te voeren – waarbij het zweet door de warmte zo snel verdampt dat we het vaak niet eens merken – raakt onze vochtbalans snel uit evenwicht. Wie op dat moment pure alcohol drinkt, merkt dat het resterende vocht razendsnel door het lichaam wordt geabsorbeerd, waardoor de alcohol directer binnenkomt en de klap dubbel zo hard aankomt. Door de wijn te mengen met limonade of water, wordt de alcoholinname geremd en het vochtgehalte aangevuld.

Wie door de straten van Zuid-Spanje wandelt bij 40 graden, ziet eigenlijk alleen toeristen met een zonnehoed lopen. De lokale bevolking blijft immers gewoon binnen. Toch is het dragen van een hoofddeksel een onmisbaar advies voor wie zich wél buiten moet begeven.

Het helpt om de directe stralingswarmte op de schedel te blokkeren. Frank Deboosere benadrukt dat dit absoluut noodzakelijk is voor baby’s, jonge kinderen en mensen die kalend zijn. Het koel houden van het hoofd is de belangrijkste barrière tegen een zonneslag of hitteslag. Een hoed is dus nuttig, maar het allerbelangrijkste blijft het gebruiken van het gezond verstand: zoek tijdig de schaduw op.