Stroom was nog nooit zo duur: Gaat de prijs deze zomer nóg duurder worden?

De Belgische elektriciteitsprijs bereikt deze week een ongekende en historische mijlpaal op de Europese groothandelsbeurs EPEX SPOT. Voor het eerst is de psychologische grens van 1.000 euro per megawattuur doorbroken, met een piek die strandt op maar liefst 1.038,25 euro. Het vorige record van 871 euro, dat dateert uit de nasleep van de grote energiecrisis in augustus 2022, is daarmee definitief uit de boeken geklasseerd. Nu de gemiddelde stroomprijs in ons land normaal rond de 80 à 85 euro schommelt, betalen we tijdens deze piek ruim tien keer meer dan normaal. Energiespecialisten wijzen naar een samenloop van extreme omstandigheden als schuldige, en waarschuwen dat dit geen eenmalig incident is.

De hoofdoorzaak van deze prijsexplosie laat zich samenvatten in één term: de 'aircopiek'. Tijdens een hittegolf draaien airconditioningsystemen in huizen en winkels overdag op volle toeren. Dat is in de vroege uren geen enkel probleem, omdat de zon dan gul elektriciteit levert via miljoenen zonnepanelen. Het kritieke moment breekt echter aan zodra de zon ondergaat. De gebouwen zijn op dat moment nog bloedheet, waardoor de airco's onverminderd hard blijven draaien. Tegelijkertijd valt de massale productie van goedkope zonne-energie in één klap abrupt weg.

Om die plotselinge, gapende kloof tussen vraag en aanbod te dichten, moeten er in allerijl back-upcentrales worden opgestart. Dit zijn vrijwel altijd gascentrales. Waar deze centrales vroeger de hele dag door efficiënt en constant draaiden, worden ze nu overdag weggeconcurreerd door goedkope hernieuwbare energie. Omdat ze specifiek en alleen voor die paar cruciale uren van de avondpiek moeten opstarten, verwerken de exploitanten hun hoge opstartkosten in de weinige uren dat ze stroom leveren. Wanneer dat samenvalt met een periode van extreme windstilte en Franse kerncentrales die vanwege de hoge watertemperaturen minder mogen koelen, ontstaat het perfecte recept voor een gepeperde stroomprijs.

De mate waarin de burger deze historische prijsbeuk voelt, hangt volledig af van het type energiecontract. Voor de ruim dertig procent van de Vlaamse huishoudens met een vast contract is er voorlopig niets aan de hand. Zij hebben zekerheid gekocht, al betalen ze daar vooraf wel een risicopremie voor. De grootste groep consumenten, de ruim 66 procent met een variabel contract, zal de klap wel voelen. Hun leverancier berekent aan het einde van de maand het gemiddelde van de marktprijzen. Omdat deze extreme avondpiek naar verwachting zeker tot het weekend aanhoudt door de aanhoudende windstilte, zal het maandgemiddelde onvermijdelijk omhoogschieten. Gelukkig blijft het effect op de totale jaarfactuur relatief beperkt omdat het om een piek van slechts enkele dagen gaat.

De kleinste groep, de krappe anderhalf procent met een dynamisch contract, moet daarentegen écht op de tellen passen. Bij hen fluctueert de prijs per kwartier en wordt elke kilowattuur tijdens de piekuren tegen het absolute toptarief afgerekend. Toch biedt juist dit contract volgens experts ook de grootste kansen om te besparen. Slimme consumenten gebruiken de markt in hun voordeel door de airco overdag extra hard te zetten wanneer de stroom door de zon bijna gratis is, om het apparaat tijdens de peperdure avonduren volledig uit te schakelen.

De prangende vraag is of we dit soort hallucinante prijsmuren in de toekomst vaker gaan zien als de zomers warm blijven. Het antwoord van experts is een duidelijke ja. De Europese energiemarkt is in sneltempo aan het veranderen in een markt van extremen. Doordat er elk jaar massaal zonnepanelen worden bijgebouwd, zal de stroomprijs op hete zomerdagen overdag steeds vaker richting de nul euro of zelfs in het negatief zakken. De val die de markt 's avonds maakt wanneer de zon ondergaat en de airco's blijven loeien, wordt daardoor met het jaar dieper en abrupter.

Bovendien zorgt de klimaatopwarming voor extra structurele stress op het netwerk. Hittegolven gaan in West-Europa bijna altijd gepaard met hardnekkige hogedrukgebieden, wat resulteert in een strakblauwe hemel maar totale windstilte op de Noordzee. Tel daarbij op dat kerncentrales bij stijgende riviertemperaturen hun koelwater niet meer onbeperkt mogen lozen en dus minder stroom produceren, en de afhankelijkheid van dure gascentrales tijdens de avonduren wordt alleen maar groter.

Hoewel de gemiddelde stroomprijs over een heel jaar gezien waarschijnlijk stabiel zal blijven door de overvloed aan hernieuwbare energie, dwingt deze nieuwe realiteit de consument tot actie. Investeringen in zonnepanelen blijven rendabel, maar vooral de thuisbatterij wordt de komende jaren cruciaal. Wie de goedkope stroom van overdag kan opslaan om de dure avonduren te overbruggen, kan de toekomstige recordprijzen moeiteloos opvangen. Wie die flexibiliteit mist, zal de prijs van de warmere zomers direct in de portemonnee voelen.