Zo maak je een aangebrande pan weer als nieuw

06 aug , 22:00 • Keuken

doorSarah Maes

Het is de schrik van iedere hobbykok: je bent even afgeleid en voor je het weet slaat de vlam in de pan of brandt de rijst, saus of ovenschotel onherstelbaar vast aan de bodem. Wat overblijft is een dikke, zwartgeblakerde korst die met een gewone afwasborstel en wat afwasmiddel onmogelijk weg te krijgen lijkt.

Wie vervolgens gegrepen wordt door paniek, grijpt al snel naar een stalen schuurspons of agressieve chemische ovenreinigers. Dat is in veel gevallen een grote fout. Schuurmiddelen beschadigen de emaille- of antiaanbaklaag van je pan definitief, terwijl chemische middelen nare dampen achterlaten. Gelukkig is er een wondermiddel dat in vrijwel elk keukenkastje staat: baksoda (natriumbicarbonaat).

De chemie achter de truc: Waarom baksoda werkt

Het geheim van baksoda zit in de chemische samenstelling. Baksoda is een mild alkalisch (basisch) zout. De aangebrande resten in een pan bestaan voornamelijk uit organisch materiaal zoals eiwitten, vetten en suikers die door extreme hitte zijn gecarboniseerd en een zuur karakter hebben.

Wanneer baksoda in contact komt met water en wordt verhit, ontstaat er een chemische reactie. Het basische natriumbicarbonaat breekt de zuren in de aangekoekte vetten en eiwitten op moleculair niveau af. Bovendien vormt baksoda in combinatie met warm water kleine koolzuurgasbelletjes. Deze bruisende werking wrikt de vastgekoekte korst van onderaf los van de metalen bodem. Omdat baksoda licht schurend is maar zachter dan roestvrij staal of emaille, tast het het oppervlak van je pan niet aan.

Stappenplan: De kookmethode voor hardnekkige inbranders

Voor pannen van roestvrij staal (RVS), geëmailleerd gietijzer (zoals een Le Creuset) of hittebestendig glas en kerfiek is de 'kookmethode' de snelste en meest effectieve manier.

Wat heb je nodig?

2 tot 3 eetlepels baksoda (zuiveringszout)
Water
Een houten spatel of lepel
Optioneel: een scheutje huishoudazijn

Hoe ga je te werk?

Schraap het losse vuil weg: Verwijder eerst voorzichtig de bovenste, loszittende etensresten met een houten of siliconen spatel. Gebruik hier absoluut geen metaal voor.
Vul de pan: Giet een laag water in de pan zodat de hele aangebrande bodem ruim onder water staat (ongeveer 2 tot 3 centimeter water).
Voeg baksoda toe: Strooi 2 tot 3 volle eetlepels baksoda gelijkmatig over het water.
Breng aan de kook: Zet de pan op het fornuis en breng het water langzaam aan de kook. Zodra het kookt, zie je het water troebel worden en beginnen te bruisen.
Laat pruttelen: Zet het vuur laag en laat het mengsel zo'n 10 tot 15 minuten zachtjes doorkoken. Gebruik je houten spatel om tijdens het koken voorzichtig over de bodem te duwen. Je zult merken dat de zwarte korst in grote vlokken vanzelf loslaat.
Afkoelen en afwassen: Zet het vuur uit en laat de pan afkoelen tot het water handwarm is. Giet het mengsel af en was de pan na met een gewone afwasborstel en wat afwasmiddel. De pan glanst weer als nieuw!

Wat bij extreem hardnekkige korsten? De baksoda-azijncombinatie

Is de laag zó dik dat alleen koken met baksoda niet volstaat? Zet dan de klassieke reactie tussen een zuur en een base in door schoonmaakazijn toe te voegen.

Vul de pan met een gelijke verhouding water en azijn en breng dit eerst aan de kook.
Haal de pan van het vuur en voeg voorzichtig 2 eetlepels baksoda toe. Let op: dit gaat hevig schuimen en bruisen!
Laat dit bruisende badje een half uur inwerken. Het zuur van de azijn weekt de kalk- en vetbindingen los, waarna de baksoda het werk afmaakt.

Pas op: Bij welke pannen gebruik je dit NIET?

Hoewel baksoda een wondermiddel is, is het niet geschikt voor elk materiaal:

Onbehandeld aluminium: Baksoda kan reageren met aluminium, waardoor het metaal kan verkleuren of oxideren.
Gietijzer met een ingebrande patine (Seasoning): Gebruik geen baksoda op traditionele, niet-geëmailleerde gietijzeren pannen of platen. De alkalische werking tast de natuurlijke antiaanbaklaag (de patine) aan.
Teflon / Antiaanbaklaag: Gebruik de kookmethode heel voorzichtig en ga er nooit hard op schuren. Een beschadigde teflonlaag kun je beter niet meer gebruiken.