Aardbeving in België: Hoe groot is de kans én hoe erg kan de schade zijn?

05 aug , 7:00 • Binnenland

Wanneer Italië, Griekenland of Turkije worden opgeschrikt door een zware aardbeving, lijken die beelden van ingestorte gebouwen en scheuren in het asfalt mijlenver van ons bed. België ligt immers niet op de grens van twee botsende tektonische platen, zoals rond de Middellandse Zee het geval is. Toch is ons land geen seismisch vacuüm. De vraag is niet óf er in België aardbevingen kunnen voorkomen, maar waar, wanneer en hoe zwaar ze kunnen zijn.

Volgens de Koninklijke Sterrenwacht van België (KSB) registreert ons netwerk jaarlijks tientallen tot zelfs honderden hele lichte aardbevingen. De overgrote meerderheid daarvan is zo zwak dat enkel de uiterst gevoelige seismografen ze opmerken. Toch leert de geschiedenis dat het er ook bij ons heel anders aan toe kan gaan.

Hoe ontstaan aardbevingen in België?

De continentale korst van West-Europa staat onder continue spanning doordat de Afrikaanse plaat vanuit het zuiden langzaam tegen de Euraziatische plaat duwt. Daarnaast beweegt de Atlantische Oceaan aan de westzijde gestaag uit elkaar. Hoewel België op een relatief stabiel gedeelte van die Euraziatische plaat ligt (een zogenaamd intraplaat-gebied), bouwen die gigantische krachten zich in de diepere ondergrond langzaam op.

Wanneer die spanning op een bepaald punt te groot wordt, ontlaadt die zich plots langs bestaande breuklijnen in de bodem. In België hebben we twee grote risicozones:

De Roerdalslenk (Oost-België): Dit is een geologisch actief dal dat van Duitsland door Nederlands-Limburg naar Belgisch-Limburg en de Kempen loopt. De bekendste breuklijn hier is de Feldbissbreuk. Dit is de meest actieve seismische zone van ons land.
Het Massief van Brabant (Centraal- en West-België): Deze oude rotsstructuur strekt zich uit onder de provincies Henegouwen, Brabant, Oost-Vlaanderen en een deel van Wallonië (de Veldvallei van de Maas en de Samber).

Geschiedenis bewijst: België kent wél zware schokken

Dat België zware schokken kan meemaken, is geen theoretische hersenspinsel. De historische en moderne meetgegevens van de KSB laten er geen twijfel over bestaan:

Bree (1692): De zwaarste aardbeving die ooit in onze regio is gedocumenteerd, vond plaats op 18 september 1692 nabij Bree in Limburg. Met een geschatte schaal van Richter tussen 6,2 en 6,8 richtte deze beving verwoestingen aan in de hele regio. Kerktorens stortten in, huizen raakten zwaar beschadigd en de schok werd gevoeld tot in Engeland en Duitsland.
Luik (1983): In de nacht van 8 op 9 november 1983 werd Luik opgeschrikt door een beving met een kracht van 4,7 tot 5,0 op de schaal van Richter. Omdat het hypocentrum (het diepste punt van de beving) vrij lavend lag — op ongeveer 4 kilometer diepte — was de impact aan het oppervlak enorm. Tientallen mensen raakten gewond, twee mensen lieten het leven en duizenden woningen raakten beschadigd. De totale schade bedroeg meer dan 75 miljoen euro.
Roermond (1992): Vlak over de Nederlandse grens vond op 13 april 1992 een beving plaats met een kracht van 5,8. De schok werd in heel België gevoeld, leidde tot aanzienlijke schade aan daken en schoorstenen in Belgisch-Limburg en zorgde voor grote paniek.

Hoe groot is de kans op een nieuwe beving?

Seismologen werken niet met exacte data, maar met waarschijnlijkheden en terugkeerperiodes.

Lichte bevingen (magnitude 2,0 tot 3,5): Komen in België meerdere keren per jaar voor. Ze veroorzaken zelden of nooit schade, maar kunnen als een lichte trilling of een korte 'knal' worden gevoeld als je vlak boven het epicentrum woont.
Matige bevingen (magnitude 4,5 tot 5,5): Zoals de beving in Luik in 1983. De kans dat zich in België gedurende een mensengeneratie (circa 50 tot 100 jaar) zo’n beving voordoet, is aanzienlijk.
Zware bevingen (magnitude 6,0 of hoger): Zoals de beving van Bree in 1692. Geologische studies van historische breuklijnen tonen aan dat de terugkeerperiode van zulke zware bevingen in onze regio erg lang is: gemiddeld tussen de 1.000 en 10.000 jaar. De kans dat we dit op korte termijn meemaken is dus klein, maar geologisch gezien absoluut niet nul.

Hoe erg kan de schade bij ons zijn?

Als zich in België een aardbeving van magnitude 5,5 tot 6,0 zou voordoen, kan de maatschappelijke en financiële impact enorm zijn. Dat heeft drie belangrijke redenen:

1. Extreem hoge bevolkingsdichtheid

In tegenstelling tot sommige dunbevolkte regio's in de wereld, is België dichtbebouwd. Een beving van een matige kracht die plaatsvindt onder een grote stad (zoals Antwerpen, Brussel of Luik) treft meteen honderdduizenden mensen en vitale infrastructuur.

2. Oude bouwvoorschriften

Een groot deel van het Belgische woningbestand bestaat uit oudere bakstenen gebouwen, rijhuizen en historische panden zonder specifieke aardbevingbestendige verstevigingen. Pas sinds 1998 bestaan er in Europa specifieke normen (Eurocode 8) voor aardbevingbestendig bouwen, maar die gelden in België voornamelijk voor kritieke infrastructuren zoals ziekenhuizen, bruggen, stuwdammen en kerncentrales — niet voor gewone gezinswoningen.

3. Slappe bovengrond (vloeibaarmaking)

In de riviervalleien en zandgronden (zoals in Vlaanderen) bestaat het risico op bodemvloeibaarmaking (liquefactie). Bij een heftige schok kan natte, losse zandgrond tijdelijk veranderen in een soort drijfzand, waardoor funderingen van gebouwen en wegen spontaan wegzakken.

Conclusie: Waakzaamheid zonder paniek

Kan er in België een aardbeving komen? Ja. De aarde onder onze voeten is niet roerloos. Een catastrofale beving zoals in Zuid-Europa is bij ons uiterst zeldzaam, maar een matige beving met een kracht rond de 5,0 op de schaal van Richter kan zich op elk moment voordoen. Vanwege onze dichtbebouwde omgeving en verouderde woningen kan zelfs zo'n 'matige' beving al snel leiden tot grote materiële schade en gewonden. Paniek is nergens voor nodig, maar maatschappelijke bewustwording en een goede opvolging door seismologen blijven onmisbaar.