Moeten Belgen binnenkort weer schuilkelders bouwen? Dit is de harde realiteit

13 jun , 12:00 • Binnenland

doorSarah Maes

Sinds de grootschalige Russische invasie in Oekraïne is de geopolitieke spanning in Europa tastbaarder dan ooit. Terwijl Scandinavische landen hun burgers voorzien van brochures over oorlogsvoorbereiding en de NAVO waarschuwt dat Europa niet klaar is voor een conflict, dringt de vraag zich ook in België op: moeten wij binnenkort massaal schuilkelders gaan bouwen? En hoe is het eigenlijk gesteld met onze huidige infrastructuur?

Bestaan er schuilkelders in België?

Wie hoopt op een fijnmazig netwerk van ondergrondse bunkers zoals in Zwitserland of Finland, komt in België bedrogen uit. België heeft geen nationale traditie of wetgeving die de bouw van publieke atoombunkers verplicht.

Wat we wél hebben, zijn historische restanten. Onder de Brusselse metro en in verschillende gemeenten liggen nog vergeten kelders en commando-bunkers uit de Koude Oorlog en de Tweede Wereldoorlog. De meeste daarvan zijn echter dichtgemetseld, omgebouwd tot vleermuizenreservaten of simpelweg niet onderhouden. Daarnaast beschikt de overheid over enkele discrete commandobunkers voor crisisbeheer, maar voor de gewone burger is er op dit moment geen collectieve civiele bescherming onder de grond. Het officiële standpunt bij rampen (zoals nucleaire incidenten) is al decennia: binnenblijven, ramen en deuren sluiten, en de instructies via BE-Alert opvolgen.

Zijn er nieuwe plannen op til?

Hoewel de overheid momenteel geen miljarden uittrekt voor de constructie van klassieke atoombunkers, begint de politieke discussie wel te kantelen. Onder impuls van de veranderde veiligheidssituatie gaan er stemmen op om creatiever naar infrastructuur te kijken.

Een concreet voorbeeld hiervan is het voorstel van de politiek om nieuwe, grote ondergrondse parkeergarages standaard te bouwen volgens specifieke militaire criteria. Het idee hierachter is 'dual-use': functioneel als parkeerplaats in vredestijd, maar snel transformeerbaar tot bomvrije schuilplaats in tijden van crisis. Dit is budgettair veel efficiënter dan het optrekken van stand-alone bunkers. Daarnaast investeert defensie fors in actuele dreigingen, zoals een miljoenenplan voor de bescherming tegen (Russische) spionagedrones boven strategische basissen zoals Kleine Brogel.

Hoe bouw je een moderne schuilkelders?

Voor wie niet wil wachten op de overheid en zelf een moderne schuilkelder onder zijn woning wil installeren, ziet het eisenpakket er heel anders uit dan in de jaren 70. Een eigentijdse bunker is een hoogtechnologische constructie. Dit zijn de belangrijkste pijlers bij de bouw:

De structuur: Moderne schuilkelders worden gestort in zwaar gewapend, waterdicht beton. Ze moeten bestand zijn tegen de enorme drukgolven van inslagen en vallend puin van het bovengrondse huis.
NBC-luchtfiltratie: Het absolute hart van de bunker. Een modern ventilatiesysteem filtert nucleaire, biologische en chemische (NBC) deeltjes uit de buitenlucht. Het systeem moet ook handmatig aangedreven kunnen worden bij een stroomuitval.
Luchtdichte deuren: Toegangsluiken en deuren zijn gemaakt van zwaar gepantserd staal en voorzien van rubberen afdichtingen om gas en rook buiten te houden.
Autonome nutsvoorzieningen: Er wordt gewerkt met back-up generatoren, lithium-accu's, een eigen waterput of grote opslagtanks en droogtoiletten.

Weerbaarheid van bestaande infrastructuur

Moet de Belgische burger nu halsoverkop de tuin gaan omspitten? Nee. Hoewel de dreiging vanuit het oosten de defensiestrategieën dwingt tot herijking, bevindt België zich geografisch nog altijd in de relatief veilige achtertuin van de NAVO-binnenring. De kans op een plotselinge bombardementsregen is klein. Wel laat de huidige tijdsgeest zien dat we defensie en civiele bescherming niet langer als een vanzelfsprekendheid kunnen beschouwen. De focus zal de komende jaren eerder liggen op de weerbaarheid van onze bestaande infrastructuur, zoals die ondergrondse parkeergarages, dan op een stormloop aan private achtertuinbunkers.