Waarom het aantal meldingen van kindermishandeling in Vlaanderen blijft stijgen
doorJana Foets
In 2025 werden in Vlaanderen 11.367 kinderen aangemeld bij een Vertrouwenscentrum Kindermishandeling (VK) – een stijging van 4 procent ten opzichte van het jaar ervoor. Als reactie hierop heeft de Vlaamse minister van Welzijn 1,5 miljoen euro extra vrijgemaakt voor de vertrouwenscentra en het expertisecentrum. Wat ligt er aan de basis van deze stijgende cijfers? Wat gebeurt er concreet achter de schermen na een melding? En welke hulp is er als de situatie thuis onveilig is door een gewelddadige partner?
Waarom stijgen de cijfers? De onzichtbare ijsschots komt boven water
Wanneer de cijfers rond kindermishandeling stijgen, roept dat direct bezorgdheid op. Toch nuanceren experts de cijfers: een stijging in de statistieken betekent niet noodzakelijk dat er plotseling veel meer misbruik of verwaarlozing plaatsvindt dan vroeger. Het wijst in de eerste plaats op een verschuiving in onze maatschappelijke alertheid.
Dit fenomeen laat zich het best omschrijven aan de hand van drie hoofdoorzaken:
1. De drempel om te melden is verlaagd
Kindermishandeling beweegt zich langzaam maar zeker uit de taboesfeer. Leerkrachten, CLB-medewerkers, huisartsen, buren en sportcoaches zijn vandaag de dag veel beter getraind om signalen van verwaarlozing of misbruik te herkennen. De drempel om advies te vragen via hulplijnen zoals 1712 of de anonieme chatlijn nupraatikerover.be is aanzienlijk verlaagd. We zien met andere woorden een groter deel van de 'ijsschots' die voorheen onder water bleef.
2. Focus op emotionele mishandeling en partnergeweld
De grootste stijging in de dossiers zit al enkele jaren in de categorieën emotionele mishandeling en psychische verwaarlozing. Dit hangt nauw samen met intrafamiliaal geweld. Sinds enkele jaren hanteren politie en het Jeugdparket een strikter beleid: wanneer de politie moet tussenkomen bij partnergeweld waarbij kinderen aanwezig zijn, wordt er vrijwel standaard een melding gemaakt bij het VK voor een impact- en veiligheidsanalyse. Kinderen die getuige zijn van geweld tussen hun ouders, worden immers ook slachtoffer van emotionele mishandeling.
3. Maatschappelijke druk op gezinnen
De afgelopen jaren stonden veel gezinnen onder hoogspanning. Financiële stress door inflatie, de nasleep van mentale problemen bij jongeren en lange wachtlijsten in de reguliere geestelijke gezondheidszorg zorgen ervoor dat kwetsbare gezinnen sneller vastlopen. Zonder tijdige, laagdrempelige hulp escaleren situaties vaker tot het niveau van een noodzaak tot ingrijpen.
Het traject na een melding: Van vrijwillig naar dwingend
Wanneer een kind zelf hulp zoekt, of wanneer een buitenstaander een melding maakt, treedt er een strikt wettelijk stappenplan in werking. Het Vlaamse jeugdhulpsysteem is gebouwd op één centraal fundament: vrijwillige hulpverlening waar het kan, dwingende bescherming waar het moet.
Het traject van het Vertrouwenscentrum Kindermishandeling verloopt in vaste fasen:
1.De aanmelding en eerste screening:Binnen enkele uren tot dagen.
Zodra een melding binnenkomt via bijvoorbeeld 1712 of de politie, schat het VK de urgentie in. Is er sprake van acuut fysiek gevaar? Dan worden onmiddellijk de noodhulpdiensten of het parket ingeschakeld. Is de situatie stabiel maar zorgwekkend, dan start de onderzoeksfase.
2.De diagnostische fase:Brede screening van het gezin.
Een multidisciplinair team van psychologen, maatschappelijk werkers en artsen onderzoekt de situatie. Zij voeren aparte, veilige gesprekken met het kind, de ouders en eventueel betrokkenen zoals de school of huisarts. Het doel is om te begrijpen wat er misgaat, maar ook om te kijken welke krachten het gezin nog wél heeft.
3.De hulpverleningsfase:Samenwerking op vrijwillige basis.
Samen met de ouders en het kind wordt een hulpplan opgesteld. Dit kan gaan om intensieve mobiele gezinsbegeleiding (hulp aan huis), psychologische ondersteuning voor het kind, of opvoedingsondersteuning voor de ouders. Indien nodig wordt er gezocht naar tijdelijke rust, bijvoorbeeld via netwerkpleegzorg (vrijwillig verblijf bij familie).
4.De gerechtelijke fase:Enkel bij onveiligheid en weigering.
Als de ouders structureel weigeren mee te werken en de veiligheid van het kind niet gegarandeerd kan worden, stopt de vrijwillige hulp. Het VK draagt het dossier over aan het Ondersteuningscentrum Jeugdzorg (OCJ) of rechtstreeks aan de Jeugdrechter. Vanaf dat moment krijgt de hulpverlening een dwingend karakter.
Wat als ouders weigeren mee te werken?
Een Vertrouwenscentrum Kindermishandeling is een medisch-sociale instantie en heeft zelf geen juridische macht om maatregelen af te dwingen. Als ouders hulpverleners de toegang weigeren en de veiligheid van het kind in het geding blijft, schakelt het VK over naar justitiële partners.
De rol van de Jeugdrechter
Zodra een dossier via de Procureur des Konings (het Jeugdparket) bij de jeugdrechter belandt, spelen de weigeringen van de ouders geen rol meer. De jeugdrechter stelt het belang van het kind centraal en kan dwingende maatregelen opleggen, zoals:
- Verplichte gezinsbegeleiding aan huis: Ouders zijn wettelijk verplicht de hulpverleners binnen te laten en mee te werken.
- Verplichte medische of psychologische expertise: Voor zowel de ouders (bijvoorbeeld bij vermoedens van verslaving) als het kind.
- Uithuisplaatsing als uiterste noodgreep: Als de thuissituatie te gevaarlijk is, kan de rechter beslissen het kind tijdelijk onder te brengen in een pleeggezin, een leefgroep in de jeugdzorg, of bij familieleden.
Belangrijke nuance: Veel kinderen durven geen hulp te zoeken omdat ze bang zijn dat ze meteen worden weggehaald bij hun ouders of dat hun gezin 'kapotgemaakt' wordt. In de praktijk is een uithuisplaatsing echt het allerlaatste redmiddel. Het hoofddoel blijft bijna altijd om de situatie thuis weer veilig te krijgen zodat het kind er kan blijven wonen.
Intrafamiliaal geweld: Als moeder en kinderen samen moeten vluchten
Een specifieke en veelvoorkomende dynamiek is de situatie waarin een moeder én haar kinderen angst hebben voor een gewelddadige of controlerende partner. In dergelijke crisissituaties treden er specifieke noodmechanismen in werking waarbij het Centrum Algemeen Welzijnswerk (CAW) en de politie de hoofdrol spelen.
Moeders en kinderen kunnen rekenen op twee krachtige beschermingsmaatregelen:
Het Vluchthuis: Onzichtbaar en veilig
Het CAW beschikt over crisisopvangcentra, beter bekend als vluchthuizen, verspreid over Vlaanderen. Deze locaties bevinden zich op strikt geheime adressen en zijn fysiek uitstekend beveiligd.
Moeders worden hier altijd samen met hun kinderen opgevangen. Naast een veilige verblijfplaats krijgt het gezin intensieve begeleiding: van psychologische ondersteuning om het trauma te verwerken tot praktische hulp bij het regelen van een nieuwe school voor de kinderen, juridische bijstand en administratieve administratie.
Het Tijdelijk Huisverbod: De dader moet weg
Het gezin hoeft niet altijd zelf te vluchten. Sinds enkele jaren heeft de wetgever de rollen omgedraaid via het tijdelijk huisverbod. Bij een acute crisis en dreiging van fysiek geweld kan de politie – in overleg met de procureur – de gewelddadige partner per direct voor 14 dagen uit de gezinswoning zetten.
De dader moet zijn sleutels inleveren en krijgt een strikt contactverbod met de partner en kinderen. Dit geeft de moeder en de kinderen de broodnodige ademruimte om in hun vertrouwde omgeving te blijven en samen met hulpverleners verdere stappen te plannen, zonder dat zij halsoverkop hun huis moeten verlaten.
Nood aan een luisterend oor of hulp?
Herken je signalen van kindermishandeling in je omgeving, of zit je zelf in een angstige thuissituatie? Blijf er niet mee rondlopen.
- Hulplijn 1712: Het centrale, gratis en professionele aanspreekpunt voor alle vragen over geweld, misbruik en kindermishandeling. Bellen en chatten kan volledig anoniem.
- Nu Praat Ik Erover (nupraatikerover.be): Een specifieke, veilige chatbox voor minderjarigen waar je in alle discretie kunt praten met professionele medewerkers.
- Bij acuut gevaar: Aarzel niet en bel onmiddellijk de noodnummers 101 of 112. De politie kan direct ter plaatse komen om de veiligheid te garanderen.
Meest Gelezen .
loading
Loading
