Waarom het woensdag niet plots helemaal donker wordt tijdens zonsverduistering

Wie woensdagavond naar de hemel kijkt, zal iets uitzonderlijks zien: de maan schuift voor de zon en bedekt in België ongeveer 90 procent van de zonnediameter. Toch betekent dat niet dat het plots nacht wordt. Integendeel: tijdens het maximum blijft er nog voldoende zonlicht over om de omgeving zichtbaar te houden.

Dat verschil heeft alles te maken met het feit dat België zich woensdag niet in de zone van totaliteit bevindt. Ergens op aarde zal de maan de zon volledig afdekken, maar vanuit ons land zien we slechts een gedeeltelijke zonsverduistering. De Koninklijke Sterrenwacht van België bevestigt dat de totale eclips in België alleen gedeeltelijk zichtbaar is.

Een gedeeltelijke verduistering kan er indrukwekkend uitzien, maar zelfs een relatief dunne sikkel van de zon produceert nog altijd enorm veel licht. Daardoor blijft het landschap tijdens het hoogtepunt verlicht.

Bij Volkssterrenwacht Urania omschrijven ze het effect bij ongeveer 90 procent bedekking als een vreemde, zwakkere schemering. Het kan wat koeler aanvoelen en de natuur kan reageren, maar het wordt niet donker genoeg om midden op de avond sterren te zien.

Dat is een belangrijk verschil met een totale zonsverduistering. Tijdens totaliteit wordt de heldere fotosfeer van de zon volledig afgeschermd door de maan. Dan kan het overdag daadwerkelijk donker worden en verschijnen heldere hemellichamen. Die situatie doet zich woensdag in België niet voor.

Er is nog een reden waarom de verduistering woensdag waarschijnlijk opvallend zal aanvoelen. Het fenomeen vindt namelijk kort voor zonsondergang plaats.

In Brussel begint de maan omstreeks 19.18 uur voor de zon te schuiven. Het maximum volgt rond 20.13 uur, wanneer ongeveer 91 procent van de zonnediameter bedekt is. De zon staat dan nog slechts ongeveer 8 graden boven de westelijke horizon. Rond 21.05 uur is de eclips voorbij.

Daardoor krijg je een bijzondere combinatie: de zon wordt steeds verder verduisterd terwijl ze tegelijkertijd steeds lager aan de hemel komt te staan. Het natuurlijke avondlicht wordt dus sowieso al zwakker. De eclips versterkt dat effect.

Wie woensdag op een plek met vrij zicht naar het westen staat, kan daardoor een opvallende verandering in het licht waarnemen. De omgeving kan een wat vreemde, gedempte uitstraling krijgen en schaduwen kunnen veranderen.

Toch moet je niet verwachten dat straatverlichting plots overal aanspringt of dat de omgeving eruitziet alsof het midden in de nacht is. Dat gebeurt alleen bij een totale zonsverduistering, wanneer de zon volledig achter de maan verdwijnt.

In België blijft er tijdens het maximum nog een deel van de zon zichtbaar. Dat is meer dan genoeg om de omgeving te blijven verlichten. Urania waarschuwt dan ook dat het bij ongeveer 90 procent bedekking niet donker genoeg wordt om sterren te zien.

De lage stand van de zon kan de eclips wel extra fotogeniek maken. In plaats van hoog boven je hoofd staat de gedeeltelijk verduisterde zon dicht bij de horizon. Een locatie met een vrij uitzicht naar het westen is daarom belangrijk.

Maar één regel blijft absoluut gelden: kijk nooit rechtstreeks naar de zon zonder geschikte oogbescherming. Ook wanneer 90 procent van de zon bedekt is, blijft het resterende zonlicht gevaarlijk voor de ogen. Een gewone zonnebril is daarvoor niet geschikt. Voor telescopen en verrekijkers zijn bovendien speciale zonnefilters nodig.

Woensdag wordt dus geen tweede 1999. België krijgt geen plotselinge nacht overdag, maar wel iets dat veel subtieler en minstens zo bijzonder is: een zonnige zomeravond die langzaam verandert in een vreemde schemering, terwijl de maan bijna de hele zon lijkt weg te schuiven.