Boeren zien de schade al, consumenten nog niet: de prijsstijging komt eraan

02 aug , 14:00 • Shopping

De aanhoudende droogte van deze zomer laat diepe sporen achter in de landbouw. Terwijl het landelijk neerslagtekort snel richting recordhoogte kruipt, stijgen de noteringen op de vrije aardappelmarkt in een mum van tijd explosief. Toch merk je daar in de supermarkt of bij de snackbar nu nog nauwelijks iets van. Hoe zit dat precies?

Dreigend droogterecord en verdampte kilo's

Nederland koerst af op een van de droogste zomers sinds de metingen begonnen. Met een neerslagtekort van ruim 236 millimeter zit het land op hetzelfde kritieke niveau als in de beruchte zomer van 2018. Vooral in kustregio’s zoals Zeeland en het noorden van Noord-Holland — dé gebieden voor consumptieaardappelen en groenten — loopt het tekort op tot wel 300 millimeter.

De Landelijke Droogtemonitor noemt de situatie voor de landbouw inmiddels ernstig. Hoewel de planten nog wel knollen en bollen maken, blijven ze door het watergebrek klein. De totale oogst verdwijnt niet, maar het gewicht per hectare verdampt letterlijk in de schroeiende zon.

Paniek op de aardappelmarkt

Wie wil weten waar de prijzen naartoe gaan, moet naar de vrije handelsbeurzen kijken. Daar is de omslag niets minder dan spectaculair:

Voorjaar: In maart was er een overschot aan aardappelen en zakkten de prijzen op de vrije markt tot historisch lage niveaus.
Midden juli: Oude oogstnoteringen schommelden rond de 2 euro per 100 kilo.
Eind juli: Door de aanhoudende droogte kochten verwerkers de eerste nieuwe Nederlandse fritesaardappelen ineens in voor 18,50 tot 22,50 euro per 100 kilo.

Dat is geen kleine marktcorrectie meer, maar pure paniek onder verwerkers over de uiteindelijke opbrengst van het najaar.

Waarom zie je dit nog niet op de kassabon?

In de supermarkt bleef de voedingsinflatie de afgelopen periode rond de 0 procent steken. Voedingsmiddelen werden door diepe supermarktacties zelfs iets goedkoper. Dat komt doordat er een flinke vertraging zit tussen de akker en het winkelrek.

De akker reageert in weken op droogte, het supermarktschap pas in seizoenen en jouw huishoudboekje voelt het effect pas volgend jaar. Analisten van de Rabobank verwachten dat de voedselinflatie over heel dit jaar nog beperkt blijft, maar in 2027 kan oplopen tot ruim 5 procent. De oogstschade van deze zomer betaal je dus grotendeels volgend jaar pas aan de kassa.

Wordt het frietje met nu onbetaalbaar?

Een portie friet werd de afgelopen jaren al aanzienlijk duurder, terwijl de aardappel zelf toen heel goedkoop was. Dat komt doordat de prijs bij de snackbar voor het grootste deel wordt bepaald door energiekosten, personeel, huur en frituurvet.

De vertienvoudiging van de aardappelprijs zorgt er dus niet voor dat een patatje ineens tien keer zo duur wordt. Maar het slechte nieuws is: kosten die er in de horeca eenmaal bijkomen, gaan er nooit meer af. Snackbars zullen hun prijzen richting het einde van het jaar waarschijnlijk opnieuw indexeren.

Voor consumenten betekent het najaar vooral: kleinere aardappelen en appels in het schap, minder scherpe supermarktaanbiedingen en een frietprijs die structureel weer een stapje hoger ligt.