Belgische staat dreigt miljoenen te verliezen na opvallende rechtszaak

Meer dan tachtig jaar na het einde van de Tweede Wereldoorlog moeten de Belgische staat en de NMBS zich verantwoorden voor de Brusselse rechtbank van eerste aanleg. De spoorwegmaatschappij verdiende tijdens de Duitse bezetting geld aan het transport van duizenden Joden, Roma en Sinti naar vernietigingskampen. De Stichting Nico Gunzburg eist nu, samen met vier overlevenden en nabestaanden, een schuldorstring en schadevergoeding.

Tussen augustus 1942 en juli 1944 vertrokken vanuit de Dossinkazerne in Mechelen 28 konvooien richting vernietigingskampen zoals Auschwitz. Ongeveer 25.000 Joden en enkele honderden Roma en Sinti werden vervoerd op treinen van de NMBS, bemand door Belgisch spoorwegpersoneel. Slechts iets meer dan duizend van hen overleefden de oorlog.

De Duitse bezetter betaalde de NMBS 4 pfennig per persoon per kilometer voor deze zogenaamde Sonderzüge. Omgerekend naar vandaag gaat het om een bedrag van ongeveer 50 miljoen euro, exclusief intresten. Historicus Nico Wouters (CegeSoma) toonde eerder al aan dat de spoorwegmaatschappij miljoenen franken verdiende aan de bureaucratische afwikkeling van deze transporten.

Advocaat Arthur Flieger vordert namens de eisers een symbolische schadevergoeding van één euro, gecombineerd met een officiële erkenning van schuld door de NMBS en de Belgische staat. Als de rechtbank de eis gegrond verklaart, kan de uiteindelijke uit te keren vergoeding oplopen tot in de miljoenen euro’s.

In buurlanden zoals Nederland en Frankrijk zijn eerder al vergoedingen uitgekeerd. Zo keerde de Nederlandse Spoorwegen (NS) intussen zo'n 43 miljoen euro uit aan 5.500 overlevenden en nabestaanden.

Hoewel historicus Wouters benadrukt dat het stopzetten van de treinen destijds heel moeilijk was, noemt stichtingsvoorzitter Alexander Zanzer de rol van de NMBS verpletterend. Hij verwijst naar het twintigste treinkonvooi in 1943, dat werd gestopt waardoor mensen konden ontsnappen.

Volgens de eisers stappen ze naar de rechter omdat eerdere gesprekken met de NMBS en de regering niets opleverden. Ze vrezen dat de zaak bewust wordt gerekt tot er geen overlevenden meer in leven zijn. Mocht de zaak gewonnen worden, zal het geld openstaan voor alle getroffen groepen en voor educatieve projecten. De eisers hopen echter dat de staat en de NMBS alsnog bereid zijn om buiten de rechtbank om tot een regeling te komen.