De grootste oorzaak van natuurbranden? Volgens experts is het niet de hitte

Met de heetste zomerdagen in het vooruitzicht groeit de bezorgdheid over hevige natuurbranden in Europa. Waar velen denken dat de stijgende kwikstand de enige schuldige is, wijzen experts op een gevaarlijke combinatie van factoren. Augustus geldt namelijk traditioneel als een van de meest kritieke brandmaanden van het jaar.

Augustus vormt om een specifieke reden het piekmoment voor natuurbranden. "Augustus is bij ons een van de belangrijkste brandmaanden," legt Jan Baetens uit, professor aan de UGent en Belgisch vertegenwoordiger bij het European Forest Fire Information System (EFFIS). "Dat komt deels omdat het zo warm is, maar toch ook vooral omdat het dan vaak al lange tijd droog is geweest. Het is de optelsom van droogte en warmte die ervoor zorgt dat alles zo brandbaar is. Je hebt dan eigenlijk alleen nog wind nodig om ervoor te zorgen dat branden zich snel verspreiden."

Wanneer hete periodes zich al vroeg in het seizoen aandienen, voorspelt dat weinig goeds voor de rest van de zomer. Volgens Baetens is het feit dat we vóór het absolute hoogtepunt van de zomer al met gigantische branden kampen een duidelijk waarschuwingssignaal: "Het betekent dat de vegetatie door het uitblijven van regen en de hoge temperaturen nu al een kritiek vochtgehalte heeft bereikt."

Een nieuwe hittegolf verhoogt het risico in getroffen gebieden alleen maar verder. Seppe Lampe, expert natuurbranden aan de VUB, benadrukt dat het gevaar pas wijkt als het weer grondig omslaat. "Een nieuwe hittegolf zal ervoor zorgen dat in veel departementen code rood van kracht blijft," waarschuwt Lampe. "Het brandgevaar zal pas dalen wanneer er een consistente hoeveelheid neerslag valt om de vegetatie terug minder uit te drogen."

Hoe extreem het weer ook is, het vuur moet ergens beginnen — en daar komt de mens in beeld. Er bestaat hardnekkig het misverstand dat extreme hitte op zichzelf bossen en weilanden in brand kan steken, maar dat blijkt een mythe.

"De allerbelangrijkste factor blijft de mens: meer dan 95 procent van alle natuurbranden in Europa ontstaat door menselijk toedoen, hetzij opzettelijk, hetzij door onachtzaamheid," verduidelijkt professor Baetens. "Zelfontbranding van hout bestaat vrijwel niet, want daarvoor zijn temperaturen rond de 400 graden Celsius nodig."

Het vonkje dat een verwoestende brand ontketent, is dan ook bijna altijd terug te voeren op menselijke verstrooidheid of pech. Denk aan een voertuig dat langs de weg in brand vliegt waarna de vlammen overspringen op het kurkdroge gras, maar ook aan alledaagse zaken zoals een peuk die uit het raam wordt gegooid, een achtergelaten glazen fles die het zonlicht als een vergrootglas bundelt, of een niet-gedoofde wegwerpgrill.

Nu de vegetatie in augustus gortdroog is, ligt de sleutel tot preventie dus vooral in onze eigen handen. Wie op vakantie of in eigen land de natuur intrekt, schroeft het risico op een ramp drastisch terug door alert te zijn op kleine dingen — zoals het meteen opruimen van afval en glas. Een kleine reflex voor ons, maar van levensbelang voor het bos.