Deze onverwachte groep houdt Vlaanderen groen, maar de overheid blijft twijfelen

22 jun , 21:00 • Binnenland

De open ruimte in Vlaanderen staat historisch zwaar onder druk. Terwijl traditionele landbouwers in sneltempo verdwijnen en de verstedelijking op de loer ligt, is er een opvallende bondgenoot die de Vlaamse weilanden groen houdt: de paardenhouder. Uit de nieuwste cijfers van het Departement Omgeving blijkt dat de paardensector een cruciale buffer vormt tegen de betonnering. Toch mist de sector juridische ruggengraat. Waarom is een officieel statuut dringender dan ooit, en hoe denkt de Vlaamse overheid daar eigenlijk over?

De cijfers: Landbouw wijkt, het paard rukt op

Vlaanderen verliest elke dag open ruimte aan wegen, woningen en industrie. Tegelijkertijd krimpt de traditionele landbouwsector fors door schaalvergroting, strenge regelgeving en een gebrek aan opvolging. Waar landbouwgronden worden verlaten, ontstaat een vacuüm dat deels wordt opgevuld door de paardensector — een fenomeen dat in beleidsteksten ook wel 'verpaarding' wordt genoemd.

Volgens cijfers van het Departement Omgeving neemt de paardenhouderij inmiddels naar schatting zo'n $70.000\text{ hectaren}$ in beslag, wat overeenkomt met ongeveer $5\%$ van de totale oppervlakte van Vlaanderen. In het centrale, dichtbevolkte deel van Vlaanderen zorgen paardenhouders er de facto voor dat grote lappendeken aan gronden groen en onbebouwd blijven. Zonder de paardensector zouden veel van deze weilanden al lang verkaveld of verwaarloosd zijn.

Waarom het huidige juridische vacuüm wringt

Ondanks deze enorme ruimtelijke en maatschappelijke waarde, bevindt de paardenhouder zich in een juridisch moeras. De regelgeving rondom Ruimtelijke Ordening is van oudsher opgedeeld in twee smaken: landbouw en recreatie. De paardensector valt hier exact tussenin:

Het label 'zonevreemd': Wanneer een paardenhouder stallen, een schuilhok of een buitenpiste wil aanleggen in agrarisch gebied, stuit dit vaak op een njet. Veel paardenactiviteiten worden door de rechtspraak als 'recreatie' bestempeld, waardoor ze in landbouwgebied als zonevreemd worden beschouwd.
Geen gelijke rechten: Klassieke landbouwers genieten specifieke bescherming en fiscale voordelen om hun bedrijf in stand te houden. Een paardenhouder die op professionele wijze paarden traint, fokt of pensionstalling aanbiedt, krijgt diezelfde agrarische status vaak niet, hoewel de impact op het landschap identiek is.

De spagaat van de overheid: Angst voor concurrentie

Wie denkt dat de Vlaamse overheid meteen klaarstaat met een nieuw statuut om de paardenhouder te beschermen, komt bedrogen uit. Het standpunt van de overheid is een complex politiek evenwichtsobject. Een specifiek statuut wordt op dit moment niet proactief overwogen, en dat heeft een duidelijke reden: de angst voor oneerlijke concurrentie op de grondmarkt.

Binnen de Departementen Omgeving en Landbouw heerst de bezorgdheid dat bruikbare landbouwgrond onbetaalbaar wordt voor actieve beroepsboeren (zoals jonge landbouwers die een voedselbedrijf willen starten). Kapitaalkrachtige paardenliefhebbers drijven de grondprijzen op. Landbouworganisaties zoals de Boerenbond wegen zwaar op het overheidsbeleid en lobbyen hard om agrarisch gebied exclusief voor te behouden voor professionele voedselproductie. Een officieel statuut voor paardenhouders zou hun claims op landbouwgrond juridisch legitimeren, en dat houdt de politiek vooralsnog af.

De paradox: Paarden als bondgenoot voor de Bouwshift

Aan de andere kant zit de overheid met een enorme paradox. Vlaanderen heeft zichzelf strikte doelen opgelegd via de Bouwshift (de betonstop tegen 2040). De overheid erkent de paardensector wel degelijk als een gigantische economische en recreatieve factor (onder andere via het Vlaams Paardenloket).

Men ziet in dat paarden weiden groen houden en zo projectontwikkelaars buiten de deur houden, maar de overheid stuurt dit liever via een streng gedoogbeleid en individuele vergunningen dan via een algemeen, beschermd statuut.

Wat overweegt de overheid dan wél?

In plaats van een gloednieuw statuut, kiest de overheid vooralsnog voor tussenoplossingen binnen de bestaande wetgeving:

Hervorming landbouwwetgeving: Er wordt onderzocht of grote, professionele paardenbedrijven (zoals stoeterijen) makkelijker kunnen aansluiten bij het statuut van 'actieve landbouwer'.
Soepelere regels voor schuilhokken: Voor de pure hobbyist zijn de regels voor schuilhokken en omheiningen de afgelopen jaren al iets versoepeld, om te vermijden dat het platteland visueel verloedert met 'koterij'.

Conclusie: Waardering voor de 'groene long'

Om de sector te redden van bureaucratische willekeur, blijft de roep om een officieel statuut luider dan ooit klinken. Het zou paardenhouders de nodige rechtszekerheid geven en hen officieel erkennen als actieve landschapsbeheerders die omheiningen, knotbomen en de lokale biodiversiteit onderhouden.

Paardenhouders zijn al lang niet meer louter een recreatieve luxe; ze zijn een essentiële buffer geworden tegen de verdere versnippering van het Vlaamse platteland. Zolang de overheid echter vastzit in de spagaat tussen voedselproductie en landschapsbeheer, blijft de paardenhouder voorlopig in de juridische kou staan.