Waarom kraantjeswater in West-Vlaanderen plots onder vuur ligt

Het vertrouwen in het West-Vlaamse kraantjeswater heeft een historisch dieptepunt bereikt. Terwijl de Europese Unie strikte veiligheidsmarges hanteert voor pesticiden in ons drinkwater, overweegt Vlaams minister van Omgeving Jo Brouns een jarenlange versoepeling van de normen. Voor de inwoners van de Westhoek voelt dit als een tweederangsbehandeling, waarbij economische belangen lijken te primeren op de volksgezondheid.

De kern van het probleem draait om 1,2,4-triazolen. Dit zijn chemische afbraakproducten (metabolieten) die ontstaan wanneer schimmelwerende pesticiden uit de intensieve aardappel- en groenteteelt in het milieu terechtkomen. In West-Vlaanderen, de moestuin van Europa, is de concentratie van deze stoffen in de waterlopen al jaren problematisch.

Dat de Westhoek harder wordt getroffen dan de rest van Vlaanderen is geen toeval, maar een gevolg van de bodemgesteldheid. In Limburg of de Kempen wordt drinkwater vaak uit diepe, natuurlijke grondwaterlagen gepompt die door dikke kleilagen beschermd zijn tegen vervuiling. In West-Vlaanderen ontbreken die diepe reserves grotendeels. Hier is men voor de drinkwaterproductie afhankelijk van oppervlaktewater.

Water uit beken en spaarbekkens zoals De Blankaart in Diksmuide, de Zillebekevijver in Ieper of De Gavers in Harelbeke is extreem kwetsbaar. Alles wat op de akkers wordt gespoten of door zonevreemde bedrijven in de beek wordt geloosd, stroomt rechtstreeks naar de zuiveringsstations van De Watergroep. Ondanks geavanceerde filtertechnieken blijkt het technisch en financieel een enorme uitdaging om de triazolen volledig te elimineren.

De Europese drinkwaterrichtlijn stelt een limiet van 0,1 microgram per liter. De Vlaamse regering wil deze grens nu voor langere tijd met een factor tien verhogen. Hoewel officiële instanties sussen dat dit nog steeds ruim onder de toxische drempel ligt, maken toxicologen zich zorgen over het 'cocktaileffect'. We worden niet blootgesteld aan één stof, maar aan een voortdurende mix van minieme hoeveelheden chemicaliën. De langetermijneffecten van die dagelijkse cocktail op het menselijk hormoonstelsel zijn nog onvoldoende in kaart gebracht.

Juridisch staat minister Brouns op glad ijs. Artikel 15 van de Europese richtlijn staat afwijkingen toe, maar enkel als er een concreet plan is om de bron aan te pakken. Critici wijzen erop dat de huidige koers eerder lijkt op 'het aanpassen van de lat' in plaats van het probleem bij de wortel aan te pakken. Als Vlaanderen de vervuiling door de landbouw en zonevreemde industrie niet drastisch inperkt, riskeert het miljoenenboetes van het Europees Hof van Justitie.

In de Westhoek groeit de rebellie. Bewoners keren zich massaal af van kraanwater en de verkoop van flessenwater piekt opnieuw, wat een extra financiële last betekent voor gezinnen in de regio. Er wordt inmiddels openlijk gesproken over collectieve rechtszaken om kwaliteitsvol drinkwater af te dwingen als een fundamenteel burgerrecht. Voor de Vlaamse regering wordt de drinkwaterkwaliteit in West-Vlaanderen zo een testcase: kiest men voor symptoombestrijding door normen te versoepelen, of durft men de vervuilers aan de bron echt aan te pakken?